Πόσοι Συριανοί γνωρίζουμε πραγματικά τη γεωλογική σημασία του νησιού μας;
Η Σύρος δεν έχει μόνο νεοκλασικά, βιομηχανική ιστορία και παραλίες. Είναι ένα νησί μοναδικής γεωλογικής αξίας, γνωστό εδώ και δεκαετίες στη διεθνή επιστημονική κοινότητα. Τα πετρώματά της αφηγούνται την ιστορία μιας αρχαίας ζώνης καταβύθισης και διεργασιών που έγιναν σε μεγάλα βάθη μέσα στη Γη, σε συνθήκες υψηλής πίεσης και χαμηλής θερμοκρασίας.
Γι’ αυτό γεωλόγοι, ερευνητές και φοιτητές από πανεπιστήμια του εξωτερικού επισκέπτονται συστηματικά τη Σύρο: γιατί εδώ μπορούν να δουν, σχεδόν σαν σε «ανοιχτό βιβλίο», φαινόμενα που αλλού είναι κρυμμένα, δυσπρόσιτα ή δύσκολο να εξηγηθούν στο ευρύ κοινό.
Το όραμα του Γεωπάρκου Σύρου ήταν ακριβώς αυτό: να γίνει αυτή η γνώση κτήμα της τοπικής κοινωνίας, των σχολείων, των κατοίκων και των επισκεπτών. Να αναδειχθούν τα γεωλογικά μονοπάτια της Απάνω Μεριάς. Να λειτουργήσει μια σύγχρονη γεω-έκθεση στο κτήριο Κορνηλάκη. Να αξιοποιηθούν κινητές εφαρμογές, εφαρμογές εικονικής πραγματικότητας και σφαιρικές οθόνες, ώστε ο γεωλογικός πλούτος του νησιού να παρουσιαστεί με τρόπο ζωντανό, κατανοητό και ελκυστικό.
Υπήρξε, μάλιστα, μια σπάνια ευνοϊκή συγκυρία: ο Martin Engi, διεθνούς φήμης Ελβετός γεωλόγος, ειλικρινής φίλος της Σύρου εδώ και δεκαετίες και εποχιακός κάτοικος του νησιού, συγκέντρωσε γύρω του μια εξαιρετική διεθνή επιστημονική ομάδα, ανάμεσά τους και επιστήμονες που έχουν αφιερώσει τη διδακτορική τους έρευνα στη γεωλογία της Σύρου. Η χρηματοδότηση είχε εξασφαλιστεί από εθνικούς πόρους. Το γεω-εκθετήριο είχε μπει σε τροχιά υλοποίησης. Ομοίως και καινοτόμες ψηφιακές εφαρμογές για την ανάδειξη του γεωλογικού δυναμικού του νησιού που είχε αναλάβει να αναπτύξει επιστημονική ομάδα από το τοπικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Με άλλα λόγια, δεν μιλάμε για μια αφηρημένη ιδέα που έμεινε στα χαρτιά. Μιλάμε για ένα ώριμο έργο, ήδη σε προχωρημένο στάδιο υλοποίησης, με ανθρώπους, γνώση, χρηματοδότηση, επιστημονική τεκμηρίωση και ουσιαστικό όφελος για τη Σύρο.
Και όμως, μετά από 9 (!) χρόνια προσπαθειών, μελέτες, εκθέματα, εφαρμογές, σχεδιασμό, εθελοντική εργασία και επένδυση δημόσιου χρήματος, το έργο δεν παραδίδεται στους κατοίκους και τους φίλους της Σύρου. Βασικός λόγος, σύμφωνα με τη μαρτυρία των επιστημονικών υπευθύνων του έργου, τα σοβαρά προβλήματα διαρροών στη στέγη του κτηρίου Κορνηλάκη που απειλούσαν τα εκθέματα και εμπόδιζαν την εγκατάσταση/λειτουργία της γεω-έκθεσης αλλά και η μη υλοποίηση βασικών ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων στον ίδιο χώρο. Παρά τις υποσχέσεις, ο Δήμος Σύρου-Ερμούπολης τελικά δεν ανταποκρίθηκε ώστε να λυθούν αυτές οι εκκρεμότητες και να ολοκληρωθεί το έργο.
Η ευθύνη δεν μπορεί να κρυφτεί πίσω από γενικόλογες αναφορές περί «γραφειοκρατίας». Η σημερινή διοίκηση του Δήμου Σύρου-Ερμούπολης οφείλει να αναλάβει την πολιτική ευθύνη που της αναλογεί. Όταν έχει δαπανηθεί 367.000 ευρώ δημόσιου χρήματος, όταν έχουν σχεδόν ολοκληρωθεί οι εργασίες εσωτερικής διαμόρφωσης του κτηρίου Κορνηλάκη, όταν έχουν σχεδόν ολοκληρωθεί οι ψηφιακές εφαρμογές, το να μην παραδίδεται τελικά το έργο στην κοινωνία επειδή… η στέγη μπάζει, δεν είναι απλώς τεχνικό πρόβλημα. Είναι ξεκάθαρο δείγμα πολιτικών επιλογών και προτεραιοτήτων.
Η Σύρος έχασε —ή κινδυνεύει να χάσει οριστικά— μια μοναδική ευκαιρία: να αποκτήσει έναν νέο χώρο φυσικής ιστορίας, επιστήμης και βιώσιμης ανάπτυξης. Μια σύγχρονη γεω-έκθεση που θα αναδείκνυε ταυτόχρονα και το ίδιο το βιομηχανικό μνημείο του κτηρίου Κορνηλάκη. Ένα δίκτυο γεωλογικών περιπάτων που θα έδινε ζωή στην Απάνω Μεριά. Ένα έργο που θα μπορούσε να ενισχύσει έναν διαφορετικό, ποιοτικό τουρισμό: γεωλογικό, εκπαιδευτικό, φυσιολατρικό, περιπατητικό. Τουρισμό εκτός υψηλής σεζόν, με σεβασμό στον τόπο, αντί για τη μονοκαλλιέργεια του μοντέλου «ήλιος, θάλασσα και real estate».
Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η Σύρος έχει ανάγκη από τέτοια έργα. Έργα που δεν καταναλώνουν τον τόπο, αλλά τον ερμηνεύουν, τον προστατεύουν και τον αναδεικνύουν. Έργα που δίνουν ταυτότητα, γνώση και προοπτική.
Καλούμε τη διοίκηση του Δήμου, έστω και τώρα, να αναγνωρίσει τα λάθη και τις παραλείψεις, να ενημερώσει δημόσια και με σαφήνεια την κοινωνία για το τι ακριβώς συνέβη, να διασώσει ό,τι μπορεί να διασωθεί από το έργο, τα εκθέματα, τις εφαρμογές και τα γεωμονοπάτια, και να αναζητήσει άμεσα λύση σε συνεργασία με τους επιστημονικούς υπευθύνους και τους τοπικούς φορείς.
Το Γεωπάρκο Σύρου δεν ήταν πολυτέλεια. Ήταν επένδυση στη γνώση, στη φυσική κληρονομιά και στη μνήμη του τόπου. Ήταν μέρος ενός οράματος για ένα διαφορετικό μέλλον για το νησί.
Ας μην το αφήσουμε να προστεθεί στη λίστα των χαμένων ευκαιριών.
Η ανακοίνωση των υπευθύνων του έργου Martin Engi και Ανδρέας Γιαλόγλου: https://www.syros-agenda.gr/to-geoparko-syrou-den-prochorise-oi-logoi-tis-katarrefsis-tou-ergou/
Παλαιότερο άρθρο για το Γεωπάρκο Σύρου: https://tvxs.gr/news/perivallon/mporei-pio-agrio-kommati-tis-syroy-na-ginei-ena-geoparko-tis-unesco/
